De Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (Wsnp) is ooit opgezet met de bedoeling om mensen die diep in de schulden zitten, een nieuwe kans te geven. De wet lijkt haar doel echter totaal voorbij te schieten.

Schuldenaars die onder de Wsnp vallen, kunnen een schuldsaneringtraject krijgen en daarna met een schone lei beginnen, zo was de gedachte achter deze wet. Het aantal Wsnp-zaken stijgt alleen zo snel, dat het de vraag is hoe effectief de wet nog is. In 2002 hadden 9600 mensen een wettelijk schuldhulpverleningstraject, terwijl dit er in 1998 nog maar 6500 waren, zo blijkt uit cijfers van de Raad voor de Rechtsbijstand. Ook de rechterlijke macht klaagt over een stijgende werkdruk wegens het toenemende beroep op de wet. Daarnaast betwijfelen de rechters of de Wsnp voor alle verzoekers wel de juiste oplossing is. Hans Schaaij, voorzitter van de Stichting Schuldenvrij Leven, vraagt zicht dit ook af. "De Wsnp is een soort afvalbak geworden, iedereen met schulden wordt erin gestopt. Het aantal mensen dat via deze wet een hulpverleningstraject heeft, is in 2003 opgelopen tot meer dan 10.000. Schuldeisers zien deze wet vaak als straf voor de schuldenaar: zijn gegevens worden openbaar gemaakt en hij wordt 36 maanden onder curatele van een bewindvoerder gesteld. Maar de schuldeiser wint hier niets mee: de bewindvoerder moet namelijk ook worden betaald waardoor er steeds minder geld overblijft", zegt Hans Schaaij.

In 2001 is de wet geëvalueerd en zijn er aanbevelingen gedaan voor verbeteringen. Bijvoorbeeld dat schuldeisers eerder akkoord moeten gaan met een minnelijk traject: een bemiddelingsvoorstel. Stichting Schulden Vrij Leven probeert de problemen tussen schuldenaren en schuldeisers op te lossen. Wanneer zij daaruit komen, wordt de schuldenaar vervolgens 42 maanden begeleid door de stichting. Schaaij: "Wij proberen iedereen te helpen en oordelen niet over de redenen van iemands schulden."

Wehkampgids
De Wsnp is bedoeld voor mensen die buiten hun schuld in de geldproblemen zijn gekomen. De vraag is alleen wanneer een schuld verwijtbaar is. "Stel, een asielzoekers komt vanuit een oorlogssituatie in het vredige Nederland terecht en krijgt hier een huis. Zodra hij een sofinummer heeft gekregen, valt de Wehkampgids al in de bus. Daar kan ‘ie op krediet een hele mooie bank kopen voor in z’n nieuwe huis. Is het dan iemands eigen schuld dat hij in de schulden zit? Ik weet dat niet." Ook is het de vraag of je het mensen kunt verwijten dat ze ingaan op een van vele aanbiedingen voor een lening of credit card . "Eigenlijk zijn dat soort instanties, die bij het BKR kunnen zien hoeveel schulden iemand al heeft, niet sociaal bezig als ze toch iemand die lening geven,’ stelt Schaaij.

Legio Lease
Stichting Schulden Vrij Leven werd in februari 2003 opgezet door zeven medewerkers. Nu zijn het er twintig. "In het begin hadden we vooral mensen met een bijstandsuitkering als cliënt, nu komen er steeds meer tweeverdieners met een koophuis en een modaal inkomen. Zij hebben bijvoorbeeld een aandelenlease bij Legio Lease afgesloten waardoor ze nu in de schulden zitten. Of een hypotheek afgesloten die te ver boven hun inkomen lag waardoor ze bij een echtscheiding het huis moesten verkopen en nu met restschulden zitten."

Ook ziet de voorzitter steeds meer mensen met psychische problemen die hun huis uit moeten omdat ze te lang geen rekeningen hebben betaald. "Soms zijn ze een tijdje opgenomen in een kliniek, en vinden ze bij thuiskomst een uitzettingsbevel." Voor dit soort gevallen heeft de stichting een noodfonds. "Het is heel belangrijk dat mensen in hun huis kunnen blijven wonen. Dat geeft voor alle partijen de meeste rust en overzicht."

Behalve een vrijwillige donatie aan het einde van het traject, betalen schuldenaren niet voor het bemiddelingstraject. De stichting krijgt donaties van bijvoorbeeld woningbouwverenigingen of zorgverzekeraars. "Zij hebben er belang bij dat mensen niet in herhaling vallen. Wij zorgen dat het geld van een werkgever of uitkeringsinstantie rechtstreeks naar de woningbouwvereniging gaat." Met de woningbouwverenigingen is afgesproken dat de stichting eerder inzicht krijgt in huurachterstanden. "Op die manier kunnen we eerder actie ondernemen en hoeft het niet zo ver te komen", aldus Schaaij.